Şakayık Çiçeği: Bir Goncanın İçinde Saklanan Gösteriş

Şakayık ilk geldiğinde bazen hiç de vaat ettiği kadar gösterişli görünmez.

Sıkı, yuvarlak, kendi içine kapanmış bir gonca.

Sonra bir şey olur.

Bir yaprak açılır.

Arkasından bir başkası.

Katlar çoğalır, çiçek genişler ve birkaç gün önce avucunuzun içine sığan o gonca, bulunduğu bütün alanın havasını değiştirir.

Belki de şakayığı bu kadar sevmemizin nedeni budur.

Kendini bir anda göstermemesi.

Şakayık çiçeği — İngilizcede peony, botanikte Paeonia — büyük ve çoğu çeşitte katmanlı çiçekleriyle tanınır. Doğal çiçeklenme dönemi ağırlıklı olarak ilkbaharın sonu ile yazın başlangıcına denk gelir.

Ama Lisan-ı Ezhar'da bir çiçeği yalnızca botanik adıyla tanımıyoruz.

Nasıl durduğuna bakıyoruz.

Nasıl değiştiğine.

Yanındaki çiçekle ne yaptığına.

Bir masaya geldiğinde alanı nasıl dönüştürdüğüne.

Ve bazen bize ne hissettirdiğine.

Şakayığın hikâyesi de tam burada başlıyor.

Kısaca: Şakayık çiçeği nedir?

Şakayık, Paeonia cinsine ait, büyük çiçekleri ve katmanlı formuyla tanınan çok yıllık bir bitkidir. Kesme çiçek olarak özellikle ilkbahar sonu ve yaz başında görülür; pembe, beyaz, kırmızı, bordo, mercan ve ara tonlarda çok sayıda çeşidi bulunur.

Çiçeğin formu çeşide göre oldukça değişebilir.

Bazıları daha açık ve yalın.

Bazıları neredeyse sayamayacağınız kadar çok yapraklı.

Bazıları tamamen açıldığında neredeyse bir kâse gibi.

Bazıları ise büyük, yuvarlak ve kat kat.

Bizi ilgilendiren tam da bu çeşitlilik.

Çünkü şakayık tek bir görüntü değildir.

Ezhar Atlas'tan: Şakayığın asıl fiili “açılmak”

Ezhar Atlas'ta çiçekleri bir sözlük maddesi gibi okumuyoruz.

“Pembe şakayık bunu söyler.”

“Beyaz şakayık kesin olarak şunu ifade eder.”

Bu kadar kolay değil.

Zaten çiçeklerin, renklerin ve doğal objelerin taşıdığı anlamlar kültüre, zamana ve bağlama göre değişiyor. Bir çiçeğin herkes için, her çağda ve her coğrafyada tek bir değişmez anlam taşıdığını söylemek yerine; formuna, davranışına, tarihsel hafızasına ve bizde uyandırdığı duyguya birlikte bakmayı daha doğru buluyoruz.

Ezhar Atlas'ın meselesi eski bir çiçek sözlüğünü tekrar etmek değil.
Doğaya bakarak çağdaş bir anlam dili kurmak.

Şakayığa baktığımızda bizim ilk gördüğümüz şey de romantizm değil.

Açılmak.

Sıkı bir goncanın içinde neredeyse inanılmaz miktarda hacim saklı.

Çiçek acele etmiyor.

Kendi zamanında açılıyor.

Açıldıkça büyüyor.

Büyüdükçe yer istiyor.

Ve sonunda başlangıçtaki hâline bakıp içinde bütün bunların nasıl saklandığına şaşırıyorsunuz.

Bu yüzden Lisan-ı Ezhar'ın dilinde şakayığa bolluk da eşlik ediyor.

Ama bolluğu yalnızca “çokluk” olarak düşünmüyoruz.

Daha çok:

genişleyebilmek,
kendine alan açabilmek,
içeride olanı dışarı çıkarabilmek.

Belki şakayığın bize söylediği cümle şudur:

Henüz açılmamış olman, içinde daha az şey olduğu anlamına gelmez.

Şakayık çiçeğinin anlamı nedir?

Şakayık, farklı kültürlerde ve dönemlerde aşk, romantizm, refah, mutluluk, iyi talih ve evlilik gibi kavramlarla ilişkilendirilmiştir.

Ama biz “şakayık = aşk” deyip geçmenin çiçeğe biraz haksızlık olduğunu düşünüyoruz.

Çünkü anlam yalnızca çiçeğin türünden çıkmıyor.

Kime verildiği, neden verildiği, hangi renkte olduğu, neyle birlikte kullanıldığı ve hangi anda karşımıza çıktığı da o anlamın bir parçası.

Bir gelinin elindeki beyaz şakayıkla,

yeni bir eve gönderilen pembe şakayık,

bir arkadaşınıza sebepsizce yolladığınız büyük bir şakayık demeti

aynı çiçek olabilir.

Ama aynı şeyi söylemez.

Lisan-ı Ezhar'ın şakayık okumasında ise birkaç kavram birbirine yaklaşıyor:

Açılmak.
Bolluk.
Genişlemek.
Dönüşmek.
Kendini göstermeye izin vermek.

Belki romantizm de tam buradan geliyor.

Başka birine açılmak kadar, hayata açılmaktan da.

Şakayık neden bu kadar seviliyor?

Bize sorarsanız biraz kusursuz olmadığı için.

Şakayığın güzel tarafı milimetrik bir simetri değil.

Bir çiçek diğerinden önce açabilir.

Bir dal hafifçe yana dönebilir.

Yaprakların bazıları içeri kıvrılırken bazıları dışarı taşabilir.

Çiçek büyüdükçe form değiştirir.

Ve bütün bunlar kompozisyona hareket verir.

2012'den beri çiçeklerle çalışırken bizi hâlâ en çok heyecanlandıran şeylerden biri bu: çiçeğin tasarım bittikten sonra da tasarıma devam etmesi.

Sabah hazırladığımız bir şakayık düzenlemesi akşam biraz değişmiştir.

Ertesi gün biraz daha.

Şakayık buna özellikle izin verir.

Bu yüzden onu fazla terbiye etmeyi sevmiyoruz.

Aynı boyda kesilmiş, aynı yöne bakan çiçeklerden oluşan kusursuz bir küre yapmak yerine; gonca ile açılmış çiçeği yan yana bırakmak, bazı dallara yükseklik vermek, bazılarının kendi yönünü bulmasına izin vermek bize daha doğru geliyor.

Çünkü doğada da bütün çiçekler aynı anda açmıyor.

İyi floral tasarım bazen doğayı düzeltmeye çalışmak değil, onun ne yapmak istediğini fark etmektir.

Pembe, beyaz, mercan: Şakayığın rengi neyi değiştiriyor?

Renkleri de kesin anlam kutularına koymak yerine, tasarımda yarattıkları his üzerinden okumayı seviyoruz.

Pembe şakayık

Pudradan canlı pembeye uzanan tonlarıyla daha yumuşak, katmanlı ve romantik bir atmosfer kurabilir.

Ama pembe şakayık her zaman “tatlı” olmak zorunda değildir.

Yanına bordo, tütün, toprak ya da daha beklenmedik tonlar geldiğinde karakteri tamamen değişebilir.

Beyaz şakayık

Beyaz şakayıkta renk geri çekilir, form öne çıkar.

Bu nedenle beyaz ve yeşil tasarımlarda ya da gelin buketlerinde çok güçlü çalışabilir.

Renk bağırmaz.

Çiçeğin hacmi konuşur.

Mercan şakayık

Mercan tonları ise şakayığın dönüşümünü en güzel gösterenlerden.

Bazı çeşitlerde çiçek açıldıkça renk de hafifler ve birkaç gün içinde ilk gördüğünüz tondan farklı bir tona ulaşabilir. Örneğin Coral Sunset çeşidinin mercan-pembe çiçeklerinin yaş aldıkça daha açık tonlara döndüğü RHS tarafından da kaydediliyor.

Bu yüzden çiçek seçerken yalnızca bugün nasıl göründüğüne değil, yarın nasıl görüneceğine de bakıyoruz.

Canlı malzemeyle tasarım yapmanın en güzel taraflarından biri bu.

Kontrolün tamamı sizde değil.

İyi ki de değil.

Şakayık mevsimi ne zaman?

Şakayığın doğal çiçeklenme dönemi genel olarak ilkbaharın sonundan yaz başına uzanır. Çeşide ve yetiştirildiği bölgeye göre tarihler değişebilir.

Kesme çiçek piyasasında farklı üretim bölgeleri ve ithalat sayesinde şakayığa doğal sezonunun dışında da bazı dönemlerde rastlamak mümkün olabilir.

Ama biz mevsimselliği bir eksiklik olarak görmüyoruz.

Tam tersine.

Her çiçeğin yılın on iki ayı boyunca bulunması gerektiği fikri bize biraz tuhaf geliyor.

Bazı çiçeklerin zamanı vardır.

Gelirler.

Bir süre bizimle kalırlar.

Sonra giderler.

Ve ertesi yıl yeniden beklersiniz.

Şakayığın cazibesinin bir kısmı da burada.

Yeniköy'deki atölyeye sezonun ilk güzel şakayıkları geldiğinde, takvime bakmadan bile mevsimin değiştiğini hissedebilirsiniz.

Lisan-ı Ezhar atölyesinde şakayık

Bir çiçeğin fotoğrafına bakmakla onunla gerçekten çalışmak arasında fark var.

Şakayıkta bu fark daha da belirgin.

Çünkü satın aldığımız şey aslında yalnızca gördüğümüz çiçek değil.

Onun birkaç gün sonra dönüşeceği hâl.

Atölyede şakayık seçerken goncanın durumuna, sapın kalitesine, çeşidine, rengine ve tasarımın ne zaman kullanılacağına birlikte bakıyoruz.

Bugün teslim edilecek bir düzenlemeyle iki gün sonra kurulacak bir davet için aynı açılma evresindeki çiçeği seçmek her zaman doğru olmayabilir.

Floral design'ın görünmeyen kısmı biraz burada.

Çiçekleri vazoya yerleştirmekten önce onları okumak gerekiyor.

Hangisi açacak?

Hangisi biraz daha bekleyebilir?

Hangi dal tasarımın içinde büyümek için alan istiyor?

Bazen işimiz çiçeğe bir form vermekten çok, zaten yapmak üzere olduğu şeye doğru alanı bırakmak oluyor.

Şakayık buketi eve geldiğinde nasıl bakılmalı?

Şakayık buketiniz eve geldiğinde birkaç basit bakım adımı çiçeğin daha sağlıklı açılmasına yardımcı olur.

1. Temiz bir vazo kullanın

Vazonun temiz olması önemlidir. Kesme çiçeklerde temiz kap ve temiz su, bakteri oluşumunu azaltmaya yardımcı olur.

2. Suya girecek yaprakları temizleyin

Sap üzerindeki yaprakların suyun altında kalmaması gerekir. Suyun içinde kalan bitki dokusu daha hızlı bozulabilir.

3. Sapları yeniden kesin

Temiz ve keskin bir makas ya da bıçakla sapların altından küçük bir parça yeniden kesmek, çiçeğin suya erişmesine yardımcı olur.

4. Temiz ve taze su kullanın

Suyu düzenli yenileyin. Vazonun içinde bulanıklaşmış su bırakmayın.

Çiçek besini gönderildiyse belirtilen oranda kullanabilirsiniz.

5. Doğrudan güneşten ve yüksek ısıdan uzak tutun

Şakayığı çok sıcak bir pencere önünde, kalorifer yanında veya güçlü doğrudan güneşte bırakmamak daha iyidir.

Ve bir şey daha:

Kapalı gelen şakayığı hemen problem sanmayın.

Gonca şakayığın hikâyesinin yarısıdır.

Biraz zaman verin.

Kapalı şakayık goncası açılır mı?

Evet, uygun olgunlukta kesilmiş sağlıklı şakayık goncaları vazoda açılmaya devam edebilir.

Ancak bütün goncaların aynı hızda veya aynı ölçüde açılacağını söylemek mümkün değildir. Çeşit, hasat zamanı, taşıma koşulları ve çiçeğin genel durumu sonucu etkiler.

Bu nedenle şakayık buketlerinde tamamen açık çiçeklerle henüz açılmamış goncaları birlikte görmeniz bizim için bir kusur değildir.

Tam tersine.

Buket o anda bitmiş değildir.

Evinizde yaşamaya devam eder.

Şakayık hangi çiçeklerle güzel olur?

Bazen hiçbir çiçekle.

Gerçekten.

İyi bir şakayığın yanına başka bir şey koymamak, yapılabilecek en güçlü tasarım kararlarından biri olabilir.

Tek tür şakayık buketlerini bu nedenle seviyoruz.

Çiçeğin farklı açılma evreleri zaten kendi içinde yeterince doku ve hareket yaratabilir.

Ama tasarımın hikâyesine göre şakayığı güllerle, mevsim dallarıyla, daha ince formlu çiçeklerle veya yeşillerle de kullanabiliriz.

Burada bizim için soru:

“Şakayığın yanına ne gider?”

değil.

Daha çok:

“Bu tasarımın neye ihtiyacı var?”

Çünkü bazen eklemek gerekiyor.

Bazen çıkarmak.

Ve bazen en iyi floral hareket, masaya bir dal daha koymamaktır.

Gelin buketlerinde şakayık

Şakayığın gelin buketlerinde bu kadar sevilmesi şaşırtıcı değil.

Hacimli.

Yumuşak.

Hareketli.

Ve birkaç dalı bile buketin bütün oranını değiştirebiliyor.

Ama biz gelin buketini yalnızca “hangi çiçeklerden oluşacak?” sorusuyla tasarlamıyoruz.

-Elbisenin formu,

-gelinin boyu ve duruşu,

-buketin elde nasıl taşınacağı,

-mekân ve dekorla ilişkisi,

-mevsim,

-renk paleti,

-ve düğünün genel hissi bir arada düşünülüyor.

Bu nedenle şakayık bazen buketin ana çiçeği olur.

Bazen yalnızca birkaç dal kullanılır.

Bazen de çok güzel olmasına rağmen kullanılmaz.

Çünkü iyi tasarımın görevi her güzel şeyi aynı yere koymak değildir.

Doğru şeyi seçmektir.

Masalarda ve davetlerde şakayık nasıl kullanılır?

Şakayığın büyük hacmi masada çok hızlı etki yaratabilir.

Tam da bu nedenle oran önemli.

Özellikle yemek masalarında yalnızca fotoğraftan nasıl göründüğünü değil, insanların birbirini görüp göremediğini, servis akışını ve masadaki diğer malzemeleri de düşünüyoruz.

Çiçek;

örtüyle,

mumla,

tabakla,

ışıkla,

mekânın mimarisiyle

aynı hikâyenin içinde olmalı.

Şakayık zaten güçlü bir karaktere sahip olduğu için etrafını gereksiz yere doldurmak çoğu zaman ihtiyacımız olan şey değil.

Bazen birkaç iyi dal ve doğru boşluk, çok daha fazlasını yapıyor.

Şakayık fiyatı neden değişiyor?

Şakayığın fiyatı için yıl boyunca geçerli tek bir rakam vermek yanıltıcı olur.

Fiyat; mevsime, çeşide, üretim bölgesine, dal kalitesine, goncanın büyüklüğüne, tedarik koşullarına ve o haftaki bulunabilirliğe göre değişebilir.

Lisan-ı Ezhar'da bir tasarımın değeri de yalnızca içindeki dal sayısından oluşmaz.

Çiçeğin seçimi, açılma evresi, renk paleti, kompozisyon, diğer malzemeler ve hazırlanma biçimi bütünün parçasıdır.

Çünkü on dal şakayık,

on farklı şekilde yan yana getirilebilir.

Ve ortaya on farklı his çıkabilir.

Şakayık hediye etmek ne zaman güzel bir fikir?

Doğum gününde.

Bir teşekkür için.

Yeni bir başlangıçta.

Bir eve ilk kez giderken.

Birini kutlarken.

Ya da hiçbir sebep yokken.

Belki özellikle hiçbir sebep yokken.

Çünkü çiçek göndermek için her zaman büyük bir olay gerekmiyor.

Bazen sıradan bir perşembe günü eve bir demet alıyoruz.

Belki hepsinde söylediğimiz şey aynı:

Bugün burada bir şey oluyor.
Ben bunun farkındayım.

Belki şakayığın asıl meselesi budur

Çiçekçilik yaparken her gün geçicilikle çalışıyoruz.

Sabah gelen çiçek değişiyor.

Açılıyor.

Rengi hafifliyor.

Formu büyüyor.

Sonra bir gün yapraklarını bırakıyor.

Biz insanlar ise pek bırakma taraftarı değiliz.

İnsanları.

İlişkileri.

Güzel günleri.

Gençliği.

Bir anın tam da o hâlini.

“Gitmesin.”

“Değişmesin.”

“Böyle kalsın.”

Çiçek ise masanın ortasında gayet sakin duruyor.

Kalmayacağını ikimiz de biliyoruz.

Ama belki güzelliğinin eksikliği bu değil.

Belki güzelliği tam olarak burada.

Şakayık gonca olarak kalmak için gelmiyor.

Açmak için geliyor.

Kendine ayrılan alana doğru genişliyor.

Bir süre bütün ihtişamıyla orada oluyor.

Sonra gidiyor.

Ve ertesi yıl ilk şakayık kasası atölyeye geldiğinde, yine heyecanlanıyoruz.

Yüzlerce kez görmüş olsak bile.

İnsan bazı şeylere alışmıyor.

İyi ki de alışmıyor.

Şakayık hakkında sık sorulan sorular

Şakayık ve peony aynı çiçek mi?

Evet. Peony, Türkçede şakayık olarak bildiğimiz Paeonia cinsindeki bitkiler için kullanılan İngilizce isimdir.

Şakayık hangi mevsimde çıkar?

Şakayığın doğal çiçeklenme dönemi ağırlıklı olarak ilkbaharın sonu ve yaz başıdır. Çeşide ve üretim bölgesine göre sezon değişebilir.

Şakayık ne anlama gelir?

Şakayığa farklı dönem ve kültürlerde romantizm, refah, mutluluk ve iyi talih gibi çeşitli anlamlar yüklenmiştir. Lisan-ı Ezhar ise çiçeklere tek ve evrensel bir anlam yüklemek yerine formu, davranışı ve bağlamıyla birlikte bakar. Bizim şakayık okumamızın merkezinde açılmak, genişlemek, bolluk ve dönüşüm vardır.

Şakayık goncası vazoda açılır mı?

Uygun olgunlukta kesilmiş sağlıklı şakayık goncaları vazoda açılmaya devam edebilir. Açılma süresi ve biçimi çeşide ve çiçeğin durumuna göre değişir.

Şakayık buketine nasıl bakılır?

Temiz vazo ve temiz su kullanın, suyun altında kalacak yaprakları temizleyin, sapları yeniden kesin ve çiçekleri doğrudan güneş ile güçlü ısı kaynaklarından uzak tutun.

Şakayık buketi İstanbul'da nereden alınır?

Şakayık sezonunda Lisan-ı Ezhar'ın Yeniköy, İstanbul atölyesinde haftanın bulunan çeşitlerine göre şakayık buketleri, vazolu düzenlemeler ve kişiye özel floral tasarımlar hazırlanır. Güncel şakayık seçenekleri bulunabilirliğe göre değişebilir.

Yazan: Deniz Kulaçoğlu
Lisan-ı Ezhar Kurucusu & Yaratıcı Direktörü
İstanbul, Yeniköy

Lisan-ı Ezhar, 2012'den beri çiçekleri yalnızca dekoratif bir malzeme olarak değil; renk, form, hareket, duygu ve hafıza taşıyan yaşayan bir tasarım dili olarak ele alıyor.